SPEAKER_01 0:11

Welkom bij Ond Embargo de podcast over persvoorlichting in de praktijk. Mijn naam is Ronald van der Aert en onder week praat ik met een collega uit het vak over zijn of haar ervaringen op het gebied van woordvoering. In deze 16e aflevering, deze kerstaflevering, mag ik wel zeggen, van onder Embargo praat ik met Merlijn Stoffels, senior woordvoerder en teamleider online communicatie en media relaties bij het Nederlandse Rode Kruis, moet ik zeggen. Kot allemaal. Welkom in Ondargo. Bedankt. Fijn dat je er bent. Elf jaar journalist bij het NOS-journaal. Toen kwam in 2011 een niet te missen kans voorbij. Het Rode Kruis.

SPEAKER_02 0:47

Ja, ik zei al tegen de mensen in mijn omgeving: ik heb de mooiste baan van Nederland. En dat was uiteindelijk bij de NOS. Ik heb daar jarenlang op de politieke redactie gezeten, nog in de tijd van Pim Fortuin. En daarvoor nog het kabinet Kok. Maar op een gegeven moment ging het bijbelen, ik wilde wat meer inhoud in. Dus toen ben ik bij het journaal in Hilversum gaan werken en daar ben ik me gaan storten op de misdaad. En ik was daar researchredacteur. En heel veel verhalen kunnen maken. Nou ja, de meest fascinerende dingen, natuurlijk de onderwereld, maar ook over huiselijk geweld. Het is natuurlijk een bekend merk. Dus als je daar een aantal keer aandacht voor iets vraagt, dan kun je ook echt iets in beweging krijgen. Dat is ook iets waar dan een Kamerdebat over ontstaat. En dat is iets wat mij drijft. Ik vind het heel mooi om iets in beweging te krijgen. En toen kwam eigenlijk deze kansen op mijn pad. Wat trok je aan? Nou ja, wat ik wel interessant vind aan dit werk, is dat het eigenlijk heel erg werkt op eigenlijk heel erg lijkt op het journalistieke werk wat ik eerder deed. Want ook hier ga je eigenlijk in de organisatie kijken. Ja wat is eigenlijk het nieuws? Wat is het verhaal wat je naar buiten wilt brengen. En wat ik interessant vind aan het Rode Kruis is dat je natuurlijk heel erg dichtstaat op wat er in het nieuws gebeurt. Het gaat over rampen, het gaat over conflicten.

SPEAKER_01 2:03

Niet meer over misdaad.

SPEAKER_02 2:05

Niet meer over misdaad. Nee, dat is absoluut. Dat was natuurlijk ook een beetje de zwarte kant van de samenleving. Wat ik wel heel mooi vond hier aan het Rode Kruis is dat je dan heel erg bezig bent, ook wel weer toch met het iets mooier maken van het leven. Ook de zwarte kant. Want het is ook wel oorlog. Het is ook wel een ram waar je echt wel veel ellende ziet. Maar je ziet ook dat je op een gegeven moment een glimlach op een gezicht kan krijgen.

SPEAKER_01 2:29

Dat je verschil kan maken.

SPEAKER_02 2:31

Omdat je verschil kan maken. Dus dat maakte heel een hele mooie overstap.

SPEAKER_01 2:36

Wat trof je aan in de organisatie? De Rode Kruis gaat vaak naar gebieden toe, wat tref je dan aan? Maar wat trof jij aan toen je hier aankwam?

SPEAKER_02 2:43

Nou, wat ik interessant vond, is dat het een heel platte organisatie is er gebeurde iets, er was een ramp. En op het moment dat je daar vanuit communicatie zegt, we moeten echt hier aandacht voor vragen, dan zie je ook dat er iets gaat bewegen. Dus het wordt eigenlijk heel serieus genomen de communicatieafdeling. Dus wat bij mij al heel snel gebeurde, is dat er een grote ramp was. En bij het Rode Kruis is eigenlijk het idee: als er een ramp is, gaan we zo snel mogelijk naar het rampgebied. En dat heeft er gewoon mee te maken dat we ontzettend veel vragen krijgen als er een ramp is. En zoveel vragen dat de hulpverleners die daar ter plaatse zijn, nou ja, die kunnen dat niet aan, al die media verzoeken. En dat is wel fascinerend.

SPEAKER_01 3:27

Je moet hulpverlener, die media te worden.

SPEAKER_02 3:29

Exact, die hebben het hartstikke druk, die moeten hulp verlenen. Dus je zit soms binnen 24 uur en soms al veel eerder zit in een vliegtuig. En dan ga je erheen en dan kom je daar en dan zit je ineens midden in die ramp. En ja, dat maakt het fascinerend. Dat maakt dat je ziet hoe mensen worstelen, maar ook hoe mensen uiteindelijk elkaar helpen en heel erg dat samen zijn, samen helpen, samen een oplossing vinden. Ook in hele heftige oorlogsgebieden, ik vind dat fascinerend om te zien van dichtbij.

SPEAKER_01 4:02

En dat was al meteen van het begin af aan meedraaien.

SPEAKER_02 4:05

Ja, dat is ook niet zo van ga eens even warm draaien.

SPEAKER_01 4:10

Weet je, de eerste reis die je maakte?

SPEAKER_02 4:12

Ja, de eerste reis die ik maakte was naar Ethiopië. En toen had Prinses Margriet een fonds geopend voor ons. En dat was met name om rampenpreventieprojecten te gaan financieren. Nou, als je het hebt over noodhulp, dat is dan overal het nieuws. Dus dan zie je er is een ramp en mensen zien al die ellende en gaan dan geven. Maar wat we eigenlijk veel liever willen bij het Rode Kruis, is de mensen voorbereiden op die rampen. En er is ook een berekening gemaakt dat het eigenlijk veel goedkoper is om hulp te verlenen voor een ramp dan dat je dat tijdens of na een ram doet. Want dat is alles kapot, moeilijk om de spullen daar te krijgen, hoge prijzen.

SPEAKER_01 4:48

Komen is beter dan genezen. Ja, exact.

SPEAKER_02 4:50

Ja, en dat is eerlijk gezegd best een beetje moeilijk om aan de man te brengen. Want ja, dat gevoel is er niet, want die ramp is er niet. Maar we hebben toch gezegd, we vinden het belangrijk om daarin te investeren. Dus toen ben ik met nieuwshuur op pad gegaan en zijn wij naar Ethiopië gegaan en heb ik daar projecten laten zien aan hen waar je echt zag van hé, maar nu heb je allerlei manieren om de droogte tegen te gaan. Door terrassen te bouwen of door andere vee te hebben. Een kameel heeft bijvoorbeeld veel minder water nodig. Je kunt als organisatie heel veel dingen doen om te zorgen dat mensen zich veel beter kunnen redden in dat soort situaties.

SPEAKER_01 5:25

In educatie is vooral heel veel.

SPEAKER_02 5:27

Ja, en ik kwam hier heel een beetje naïef binnen. Dus ik zeg tegen nieuws. Nou, ik kan dat laten zien. En dan kan ook de prinses wel eventjes bij jullie komen vertellen hoe dat zit.

SPEAKER_01 5:36

Maar zo werkte het niet.

SPEAKER_02 5:37

Maar zo werkt het niet. Dat moest toch eerst nog eventjes via de Rijksvoorlichtingsdienst. Maar goed, ik kreeg hier ook wel even wat reacties met toch wat vlek in de nek. Wat heb je nou toch aangeboden? Wat heb je nou toch gedaan? Maar de prinses die wilde doen. Want die vindt het echt een heel belangrijk onderwerp. En zij is ook internationale voorzitter van het Rode Kruis geweest, een tijdje. Dus zij deed dat. Zij ging dat interview doen en ik ben nieuws weer op pad daarheen. Dus dat was de eerste reis.

SPEAKER_01 6:04

Je bent die eerste vijf jaar dat je hier zit zelf actief woordvoerder geweest. Nu zit je wat meer in een managementpositie. Wat houdt woordvoering bij het Rode Kruis in? Over wat voor issues gaat dat? Behalve rampen.

SPEAKER_02 6:19

Ja, want dat is inderdaad waar je gelijk aan denkt. Als je aan het Rode Kruis denkt van noodhulp in het buitenland. Maar wat ik het mooie vind van het Rode Kruis, is dat er ook in Nederland heel veel vrijwilligers en ready to helpers, dat zijn ook burgerhulpverleners, klaarstaan om te helpen. En wat ik ook wel een uitdaging vond, is om het mooie werk, wat vaak best wel onzichtbaar was van deze mensen, om dat ook zichtbaar te maken. Het meest bekende voorbeeld, dat kennen we natuurlijk allemaal, dat is de Vierdaagse, waar ze natuurlijk massaal aanwezig zijn. En wat veel mensen eigenlijk niet weten, is dat we dat doen om de mensen getraind te houden. Dus op het moment dat er een ram komt, zijn ze helemaal in staat om heel snel een communicatiesysteem op te zetten. Ze zijn gewend om EHBO te verlenen. Ze zijn op elkaar ingespeeld. Dus dat soort evenementen.

SPEAKER_01 7:05

Al die evenementen, concerten, festivals waar we Rode Kruismensen zien, eigenlijk zijn dat trainings.

SPEAKER_02 7:11

Het zijn eigenlijk trainingsbijeenkomsten. En ja, dat vond ik interessant. En wat ik een ander interessant onderdeel vond in Nederland, is het eerste hulpverlenen. En als je kijkt naar Nederland, is de kennis van eerste hulp echt bedrovend laag. Heel weinig mensen weten eigenlijk wat ze moeten doen. Nou ja, bedenk maar eens, jou partner valt neer, of je vader of je moeder en je kan niet reanimeren of je weet niet hoe je moet helpen? Daar aandacht voor vragen en daar op een gegeven moment de mensen bewust van maken. Ja, vond ik ook een heel belangrijk en mooi onderwerp. En je ziet ook wel dat vervolgens het dan ineens mensen wel lukt daarna om gewoon hun leven van iemand te redden. Dat soort kleine dingen vind ik heel mooi om je steentje aan bij te kunnen dragen.

SPEAKER_01 7:54

Hoe is de belangstelling van media voor het Rode Kruis? Los even van bij ramp. Want dan geloof ik het. Als in Limburg het waterpeil stijgt, dan worden jullie gebeld.

SPEAKER_02 8:05

Ja, absoluut. Je merkt dat als er iets gebeurt, dan weten ze ons heel goed te vinden. En dat komt ook omdat je vaak voor een ramp al begint met communiceren. Dus vaak zijn we altijd voorbereiding aan het treffen. De mensen aan het beschermen, helpen om de ramen dicht te spijken of om te zorgen dat ze een veilige plek hebben. Vaak communiceer je daar ook al over. Op het moment dat die ramp dan daar is, dan word je echt plat gebeld. Ik weet nog, Sint Maarten op een gegeven moment stond ik gewoon hele dagen interviews te doen.

SPEAKER_01 8:31

Sint Maarten was een tropische storm.

SPEAKER_02 8:34

Die raast over dat eiland, alles werd verwoest. En dan is wel de uitdaging dat je als woordvoerder eigenlijk met heel weinig informatie toch je verhaal moet kunnen vertellen. En ik weet dat ik bij de NOS wegging en toen zeiden de collega's tegen mij: ja, mooi dat je erheen gaat, maar wij bellen heel vaak met Rode Kruis en dan kunnen ze kunnen ze niks zeggen. Dus wat jij moet doen als je daar komt, zorg dat je gewoon wel ochtends even wat kan vertellen. Nou, dat was voor mij best een mooie uitdaging om ook die ruimte te creëren. En dan toch uiteindelijk te zorgen dat je dan wel in ieder geval je weet in ieder geval kan delen. En zo updates kan geven over wat de situatie is.

SPEAKER_01 9:09

Ervaar je dat ook als druk van media? Je zegt dat weten ze ons goed te vinden. En dat gaat in enorme aantallen. Wat voor aantallen moet ik dan denken?

SPEAKER_02 9:18

Ja, weet je, bij zo'n Sint-Maartenramp, dan staan de landelijke media gewoon elke dag op de stoep. En dat komt ook omdat er dan. Mame als er gewoon heel weinig andere informatie vrijkomt, ja dan komen ze steeds bij ons. Want ja, we hebben dan de informatie. We hebben mensen in het gebied en kunnen het verhaal. Jij bent in het gebied? Ja, ik ben in het gebied. Of zijn dan collega's van mij in het gebied.

SPEAKER_01 9:42

Helpt het dan als je NOS-verslaggever bent geweest? Praat je dan op een andere manier met je oud collega's?

SPEAKER_02 9:50

Nou, in het begin is dat natuurlijk even een beetje gewennen. Want ik was gewend om aan te schuiven bij de NOS als misdaadsjournalist. En daarna ben je ineens een iemand die van buiten geïnterviewd wordt. Ik denk wel dat ze je misschien wat minder hard aanpakken in het begin. Tegelijkertijd is dat ook wel zo dat ze weten van goed, weet je, ik ben geen expert op dit gebied, dus ik heb gewoon beperkte kennis. En ik zeg het ook van tevoren. Ik zeg dit is wat je kan vertellen, dit is wat ik kan doen. Maar je bent je wel bewust. Want uiteindelijk vertegenwoordig ik het Rode Kruis. En er zijn ook echt wel situaties waar ik gewoon kritische vragen krijg en daarop op moet antwoorden. Wat ik fijn vond, is dat je je bent gewend om op de radio dingen te vertellen, op televisie dingen te vertellen. Dus die drempel heb je niet. En wat ik ook fijn vond, is dat je weet wat een nieuwsdrempel is. Dus ik weet op een gegeven moment dit verhaal is voor het journaal of voor een krant of voor een ander medium, is interessant genoeg. Want ik denk op een gegeven moment dat je je kracht gaat inboeten als je steeds gaat bellen met onderwerpen waarvan je toch al weet, ja, maar dat gaan ze niet doen.

SPEAKER_01 10:55

Gaat ook ten koste van je van je geloofwaardigheid als woordvoeren. Ja, daar heb je hem weer met zijn EHBO-cursus.

SPEAKER_02 11:02

Exact, ja, weet je. En bij EHBO bijvoorbeeld, dan ga je zorgen dat je een interessant onderzoek hebt, waar je dus cijfers hebt. Of je zorg dat je een heel mooi ervaringsverhaal hebt. Ja, dat zijn dingen die je meeneemt. En die uiteindelijk ook de kans groter maken dat media er wat mee gaan doen.

SPEAKER_01 11:18

Je zei net, ik word gebeld en binnen 24 uur zit ik op een vliegtuig. Althans, in jouw actieve rol als woordvoerder. Hoe werkt dat?

SPEAKER_02 11:28

Ja, dat is best pittig. Want je moet alles voorbereiden. Dus je moet zorgen dat je de vliegtickets hebt. Nou, daar helpen ze je wel een beetje mee, maar je moet ook je spullen in gaan pakken.

SPEAKER_01 11:39

Wat neem jij mee op uitzending?

SPEAKER_02 11:40

Ja, dat is gewoon echt de basics. Dus je bordje, je bekertje, je slaapzak, wat kleding, niet te veel, want je kan natuurlijk niet te veel meenemen. Maar ook bijvoorbeeld dingen zoals houdbaar eten. Ik weet altijd naar de Filipijnen ging. Na die tyfoon, dat is enorm schade daar. En toen zeiden die mensen tegen mij ook van ja, wij moeten zorgen voordat we daarheen gaan dat wij gewoon zelf eten meenemen. Want daar gaan we gewoon geen eten meer krijgen.

SPEAKER_01 12:10

Er staat geen supermarkt overeind.

SPEAKER_02 12:12

Nee, exact. De supermarkten zijn dicht, geen aanvoer, niks meer.

SPEAKER_01 12:15

Er is geen café, er is geen restaurant open.

SPEAKER_02 12:17

Nee, dus daar ben je dan. Dus je moet zelfvoorzienend zijn. Je moet zorgen ook dat je accu's hebt. Dus dat je dus ook gewoon bereikbaar blijft dat je een satelliettelefoon hebt. Want ja, je bent daar om uiteindelijk de updates te geven, te vertellen wat er allemaal aan de hand is. Maar je moet ook zorgen dat je veilig bent, dat je een plek hebt om te slapen, dat je een tentje mee hebt. Nou ja, je moet uiteindelijk zorgen dat je jezelf daar 1, 2, 3 weken kan redden. Want je weet ook niet wanneer je weer weg kan. Bijvoorbeeld op de Filipijnen was het zo. Op een gegeven moment wilde ik weg. Maar ja, alles lag plat. Mens wilden ook allemaal massaal weg. En ik dacht, oh jee, mijn eten is nu bijna op. Hoe ga ik dan? Hoe gaan we verder? En het laatste wat je wil, is natuurlijk het eten wat je gaat uitdelen, nou ja, daar zelf wat van nemen. Toen uiteindelijk heb ik het geluk gehad dat ik via een militair vliegtuig helemaal volgepakt met mensen. Het je met je weg kon komen. Wat voor mij natuurlijk op zich helemaal niks bijzonders. Het was wel bijzonder. Maar wat voor mij, ik had het prima, maar ik realiseerde wel. Ik was tegenop en iedereen begon te juichen en te klappen. En toen dacht ik, oh ja, dit is het ook. Deze mensen voor hen is het een redding. Ze kunnen wegkomen. Het is overleven eigenlijk voor ze. Ja, je wordt dan eigenlijk een beetje onderdeel van zo'n ramp op zo'n moment.

SPEAKER_01 13:32

Dus je bent zelfvoorzienend. Je hebt daarnaast accu's bij je, je hebt daarnaast waarschijnlijk een laptop en een telefoon bij je, een camera. En dan?

SPEAKER_02 13:40

Dan kom je aan. Dan kom je aan en dan ga je op zoek naar de mensen die hulp nodig hebben, die geholpen worden.

SPEAKER_01 13:47

Maar je bent onderdeel van een groter team.

SPEAKER_02 13:49

Ja, je gaat altijd wel met een lokale collega, want weet je, je kent zo'n land niet, je kent de taal ook vaak niet. Dus je zorg dat je vervoer hebt en dan ga je rondreizen en dan kom je daar ook altijd alle journalisten tegen. Want vaak zie je ook wel dat er nog maar één of twee hotels overeind staan, daar zitten dan vaak hulpverleners en de journalisten. Dus dan ga je ook samen op pad. En ik weet nog dat ik met een collega van de NOS op een gegeven moment was ik in Nepal. En toen waren we daar samen en dat was ook zo'n aardbeving met heel veel schade. En toen op een gegeven moment kreeg ik de mogelijkheid om de Himalaya in te gaan en daar naar een dorp te gaan wat heel veel schade had. Dus toen heb ik de journalist opgezocht en zegt: luister, wij kunnen daar samen heen. Ik heb een plekje voor je. En die werkte toen bij nieuws-uur Marieke de Fries was dat. En die zei gelijk, dat moeten we doen. Dit verhaal moeten we gaan vertellen. Want dit is uniek, dit is een manier voor ons om daar te komen. En op dat moment ook aan de wereld te laten zien wat daar in dat onherbergzame gebied gebeurt. Dus daarin heb je dan soms ook een gezamenlijk belang. Want wij willen eigenlijk graag laten zien wat er moet gebeuren en zij willen ook gewoon toegang tot zo'n gebied.

SPEAKER_01 14:53

Misschien aan de ene kant journalisten aan het faciliteren, toegang geven tot meenemen, tippen. En tegelijkertijd ben je zelf content aan het creëren.

SPEAKER_02 15:02

Ja, dus je maakt filmpjes, je zorgt dat je content hebt voor je eigen kanalen. Maar ook vaak als je terugkomt, dan wil zo'n een van dagen of een talkshow, vind ik dat ook interessant als je wat komt vertellen. Dus dat is ook fijn als je beeldmateriaal kan meenemen, kan laten zien wat je ervaren hebt. De schade kan je laten zien. Dus dat is interessant. Maar er zijn ook landen, bijvoorbeeld Jemen is zo'n land waar het heel moeilijk binnenkomen is. En dat is ook zo'n crisis waar eigenlijk niemand meer over praat. Dat was voor mij een heel interessant onderwerp. En ik wilde aandacht daarvoor, maar ik wist ook niet zo goed hoe ik dat kon regelen. En toen kwam ik op een gegeven moment in contact met Floortje Dessing. Ik kwam in gesprek met haar en toen hadden ze iets: ja, moeten we daar niet gewoon eens een keer een programma gaan maken, einde van de wereld.

SPEAKER_01 15:51

Maar gewoon in Nederland was dat. In Nederland van de palmboom ergens waar Floortje bivakeren.

SPEAKER_02 15:56

Nee, en het was eigenlijk een Mission Impossible. En ik denk, haar management moet het goed vinden, mijn management moet het goed vinden, we moeten toegang krijgen. Alleen maar Rode Kruisvliegtuigen. Dat is de enige manier om daar te komen. Nou, volgens mij zijn we er twee jaar mee bezig geweest. Maar uiteindelijk is dat dan gelukt. Het was natuurlijk nog een beetje onvertuidelijk, want we kwamen vast te zitten in de oorlog. En dat lekte uit. Dus ik kwam eigenlijk een soort van media hoos op gang. Oh, Floortje zit daar vast. Waar is Floortje? Nou, gelukkig liep het allemaal goed af en we hebben een aflevering gemaakt. En een aantal jaar later zijn we ook weer teruggegaan. We hebben nog weer een aflevering gemaakt. En dat zijn dan manieren om dan toch aandacht te krijgen. En dan toch in Nederland mensen bewust te maken van help die mensen daar. Want ze zijn daar gewoon totaal aan het lot overgelaten.

SPEAKER_01 16:44

Is dat dan altijd gekoppeld aan een actie op 5, of Giro 55?

SPEAKER_02 16:49

Dat zijn de momenten dat de rampen zo groot zijn dat eigenlijk alle organisaties in actie komen. Vaak beginnen wij zelf met actie en op een gegeven moment rolt dat in een Gio 5 actie. Ja, dus daar hebben we de afgelopen jaren natuurlijk best wel veel van gehad. En dat is een heel mooi systeem. Want je hebt uiteindelijk als zo'n 5 en 5 actie er is, heb je ook de steun van de omroepen. En eigenlijk hebben de omroepen ons ooit gevraagd van kunnen jullie niet samenwerken in zo'n situatie? Want dat maakt voor hen veel makkelijker om een grote uitzending, met mensen die bekende Nederlanders, die dan weer de telefoon hebben. We kennen natuurlijk allemaal de beelden die de telefoon opnemen. En dan ook echt groot aandacht te vragen voor zo'n zo'n ramp. En dan zie je ook dat daar echt wel heel veel geld binnenkomt.

SPEAKER_01 17:38

Maar dan kan je ook als woordvoerder echt impact maken. Met je verhalen, met het faciliteren van journalisten die erover rapporteren.

SPEAKER_02 17:45

Ja, je probeert dan mensen naar het gebied toe te krijgen. Je kan zelf erover vertellen. En wat je natuurlijk krijgt is airtime. Dus je krijgt ruimte om het verhaal te vertellen. En dat is wel een heel mooi systeem. En ook interessant is dat een aantal andere landen dat systeem op een gegeven moment ook gekopieerd hebben. Want ze zeiden, hey, dit is best wel interessant. Ook om in andere landen dit op te zetten.

SPEAKER_01 18:10

Welke reis heeft de meeste impact gemaakt op jou als mens?

SPEAKER_02 18:15

Nou, ik ben sinds ik hier kwam werken, bijna elke keer naar Syrië geweest. En dat vond ik heftig. Omdat dat zo hard. Het geweld is zo hard. De uithongering, de verhalen die je hoort, de enorme verwoesting die je ziet, mensen die arme benen kwijtraken. De intense verhalen van kinderen die er ineens alleen voor staan. En dat is een ontzettend schil contrast met het ontzettende mooie land. Dus de Damask is een prachtig land. Mensen hartstikke ontwikkeld, spreken goed Engels. Mame de jonge generatie. En ze zijn super gastvrij. Dus je komt daarbij mensen die dan gewoon hun huis letterlijk gewoon kleden hadden opgehangen om hun huis in zes stukken te verdelen. En jarenlang wonen ze dan samen met mensen die ze gewoon überhaupt niet kenden, maar gewoon onderbrachten. En ze zijn er voor elkaar. Dus dat gruwelijke geweld tegenover die enorme warmte. Ja, dat vind ik fascinerend.

SPEAKER_01 19:26

Ja, begrijp ik. Je bent nu wat meer een manager. Teamlead communicatie. En medialaties moet ik het zeggen. Hoe ziet je team eruit? Hoe zijn jullie georganiseerd?

SPEAKER_02 19:39

Ja, wat wij bij het Rondokhuis gedaan hebben, is een we hebben een nieuwsroom gemaakt. En dat is voor ons heel belangrijk. Want wat wij doen is heel erg mee. Het gaat natuurlijk heel erg gelijk op met wat er in het nieuws gebeurt. Dus wij zijn 24 uur per dag eigenlijk online. En dat is online met woordvoerders, online met mensen die de online media bedienen. Wij zijn op kanalen variërend van TikTok tot Facebook tot YouTube. Maar ook heel veel webcam, krijgt natuurlijk ontzettend veel vragen binnen. De website is natuurlijk, mensen willen op een gegeven moment het verhaal lezen. En dat samenspel maakt eigenlijk dat je heel snel kan reageren op noodsituaties.

SPEAKER_01 20:24

Het samenspel tussen niewsroom, woordvoering en sociale media.

SPEAKER_02 20:28

Ja, zeker. Maar ook crisis. Als er een crisis ontstaat, kun je heel snel al zorgen dat je een reactie hebt. Kun je ze via Twitter laten zien. Dit is onze reactie. Kun je vanuit de media daarnaar door verwijzen. En ik vind die combinatie heel krachtig. Ik denk dat we daardoor veel mensen bereiken. Hoe groot is je team? Ja, we hebben nu zo'n dertien man. Het lijkt best wel veel. Maar het is een organisatie waar we zijn gewoon veel in het nieuws. Er speelt veel. Kijk, nu in de coronacrisis zijn we bezig. We zijn nu met het opvangen van migranten bezig. Zorgen dat ze warme kleren hebben. Er komen natuurlijk best wel veel migranten nu naar Nederland. We zijn op de coronalocaties bezig met het vaccineren. We spelen internationaal van allerlei dingen.

SPEAKER_01 21:19

Ik kan me voorstellen dat de hulp aan het buitenland dan in de knel komt.

SPEAKER_02 21:24

Ja, dat zou je denken. Dat is ook zo. Want een van de verhalen die voor ons best wel moeilijk aandacht voor te krijgen, is het belang van internationaal. Ook zorgen dat er in de arme landen gevaccineerd wordt. Wij hebben nog een goede medische voorziening, daar hebben ze dat niet. Als ze daar ziek worden, dan is de kans dat ze overlijden eigenlijk veel groter.

SPEAKER_01 21:41

Wat betekent dat voor je afdeling? Dat een deel van de mensen bezig is met binnenlandse onderwerpen en de rest met rampen en LN in het buitenland?

SPEAKER_02 21:49

Ja, we hebben wel een soort van taakverdelingen. Mens die met internationaal bezig zijn, mensen die met EWBO bezig zijn, mensen die met nationale hulp bezig zijn.

SPEAKER_01 21:58

Ze hebben een portefeuille met onderwerpen.

SPEAKER_02 22:00

Je ziet wel, de afgelopen jaren verschuift het heel erg naar Nederland. Dus laten we hier echt wel druk mee. Maar ik vind het wel echt belangrijk dat we dat internationale verhaal ook blijven vertellen. Want het is ook onze plicht. Om te zorgen dat ook men ziet dat het belangrijk is dat we hier dingen doen, maar dat die mensen daar ook geholpen worden. En dat is een uitdaging, maar ik vind dat we dat ook moeten doen. We moeten wel blijven laten zien dat die problemen er zijn. En soms ook wel tegen de stroom inzwemmen. Met zo'n migratiecrisis ook. Het is een onderwerp, daar is discussie over. Maar ik vind het wel belangrijk, het zijn mensen die hele nare dingen mee hebben gemaakt. Je verlaat niet zomaar je huis. En op het moment dat je dat met gevaar voor eigen leven doet. En de omstandigheden zijn vreselijk. Je hebt de pushbacks, we kennen natuurlijk allemaal de beelden. Ja, ik vind dat wij als organisatie ook echt op moeten komen voor die mensen. Want wij zijn er met die mensen, wij zien die verhalen, wij horen die verhalen. Ook dan hebben wij, vind ik, de plicht om de aandacht voor te vragen.

SPEAKER_01 22:56

Ik denk als jullie het niet doen, dan doet niemand het meer. Voor de buitenlandse hulp, maar ook voor de hulp in Nederland.

SPEAKER_02 23:02

Ja, want je hebt eigenlijk twee kanten daarin. De ene kant is het zo dat wij zorgen dat we die mensen kunnen helpen. Tegelijkertijd zijn wij ook de mensen die hun verhaal kunnen vertolken. Dus soms moeten wij ook gewoon, is onze hulp, dus zorgen dat je in politiek Den Haag aandacht vraagt voor de problemen die mensen hebben. Een klein voorbeeld hoor, maar in Nederland is het zo dat mensen die gevaccineerd zijn en geen paspoort hebben, dat die geen QR-code krijgen. Nou, het heeft allemaal problemen brengt dat met zich mee. Want ze kunnen niet een warme plek vinden overdag. Ze hebben geen opvangmogelijkheden. Ze kunnen eigenlijk niet op een fatsoenlijke manier leven. Nou, dat is een moment dat wij dan ook aankloppen en Den Haag zeggen luister, dit moet echt geregeld worden voor deze groep, dat is een groot probleem.

SPEAKER_01 23:50

En dat is wat jij van de week in de voorbereiding Humanitarian diplomacy noemde.

SPEAKER_02 23:55

Ja, dus dat is uiteindelijk toch zorgen dat de mensen die anders niet gehoord worden wel gehoord worden een stem krijgen.

SPEAKER_01 24:03

En ik kan me voorstellen dat mediarrelaties of een goed artikel op het juiste moment of een fijne uitzending daarin helpt.

SPEAKER_02 24:10

Ja, en dat is inderdaad iets waar timing dan heel belangrijk is. Dus uiteindelijk moet je zorgen dat je weet wanneer is het Tweede Kamerdebat bijvoorbeeld. Maar het is wel zo, het Rode Kruis is een onafhankelijke organisatie. Maar wat wij wel belangrijk vinden is dat we eerst met een overheid praten over iets. Dus in dit geval zullen wij het ministerie van Volksgezondheid, hebben we dat gesprek met hen van hé, maar dat vinden we belangrijk. Of als het gaat over de opvang van migranten, waar we toch zien dat dat niet helemaal volgens de normen gaat, dan bespreken we dat met hen. Als we eigenlijk zien, nou er komt toch niet een beweging, we zien het niet verbeteren, dan komt eigenlijk de media. En dan ga je op een bepaald moment zeggen, ja, we hebben echt best wel lang met elkaar dit gesprek gehad. Ja, wij gaan hier toch naar buiten, want wij vinden dit echt wel een probleem waar we aandacht voor moeten vragen, dat begrijp ik.

SPEAKER_01 25:04

Jaren geleden werk ik bij een PR-bureau en dan hadden we over kenniskunde en karakter. Iedere consultant moest een portie meebrengen. Welke kennis heb je nodig als woordvoerder om voor het Rode Kruis te kunnen werken?

SPEAKER_02 25:16

Ja, dat is een goede vraag. Want als ik mensen aanneem en mensen komen hier en zeggen ja, ik wil graag wat goed doen, vind ik hartstikke mooi, dat is heel sympathiek. Ga vooral vrijwilligerswerk doen, zou ik zeggen. Maar ik wil dat mensen echt iets meebrengen, echt iets een skill meebrengen, waardoor wij beter worden, waardoor we meer mensen bereiken en uiteindelijk meer impact maken. Voor de woordvoerders is het heel belangrijk dat je weet wat voor mediainteressante verhalen zijn, hoe je een verhaal uiteindelijk aan de man brengt. Maar je moet ook een verhaal kunnen vertellen. En dat is soms wat anders dan bij andere organisaties. Maar wij als wordvoerders zijn ook degene die vaak in de media het verhaal vertellen, onze directeur ook, maar die kan natuurlijk niet altijd bij alle interviews zijn. Dus je moet ook zelf durven op een gegeven moment om zo'n interview te geven.

SPEAKER_01 26:06

Je krijgt daar eigenlijk misschien wel meer verantwoordelijkheid dan bij andere organisaties.

SPEAKER_02 26:12

Ja, dus wij kunnen heel snel handelen. Er gebeurt iets, je kan een interview doen. Maar bijvoorbeeld in mijn team zitten ook mensen die video's maken. Ja, je moet je gewoon zelfstandig, mooie video, goed kunnen editen. Je moet echt iets meebrengen. Ze moeten tegenwoordig ook gewoon live op locatie je verhaal kunnen vertellen. Je moet kunnen presenteren. Dus ja, je bent echt wel een duizendpoot als je dit soort werk doet. Wat dat betreft, zoek je ook naar mensen die al hun sporen verdiend hebben en het echt mooi vinden om hun talent in te gaan zetten voor het goede doel.

SPEAKER_01 26:46

Hoe bereiden jullie mensen voor op een uitzending? Want ik kan me voorstellen dat dat nou net iets is wat je niet op een hbo-instelling journalistiek leert. Dat het ook voor heel veel woordvoerders niet is weggelegd om dat in de praktijk mee te krijgen. Hoe bereiden jullie daarop voor?

SPEAKER_02 27:00

Ja, dat is heel belangrijk. En dat is voor onze hulpverleners belangrijk, maar ook voor degene die naar de rampgebieden afreizen. Dus bij ons is het ook verplicht als jij naar een rampgebied gaat, dat je van tevoren met een psycholoog spreekt, iemand die echt getraind is op het begeleiden van humanitaire hulpverleners die naar die rampgebieden gaan. En dan heb je het ook over hoe ga je om met de dingen die je ziet. Hoe zorg je dat de thuisfront goed geïnformeerd blijft? Zeker als je naar een oorlogsgebied gaat, ja, je moet gewoon zorgen dat je je thuisfront niet de het als je weg bent in de stress zit. Want ik ben in die oorlog en ik weet dat er ook heel veel gebieden zijn die veilig zijn. Dat zie je ook. Maar je partner weet dat niet op zo'n moment. Als je terugkomt ook, heb je een deep brief en dan ga je ook echt met elkaar kijken van wat heb je gezien? Wat doet dat met je. En soms zeggen de mensen, ja, maar dat vind ik niet nodig. Maar wat mij betreft, je gaat gewoon altijd naar die psycholoog. En er is altijd wel iets waar je over kan. En wat mij betreft ook wel moet praten om het een plekje te geven. Het voordeel is wel in ons vak, je bent communicatieman of vrouw. Dus je gaat sowieso als je terugkomt, veel vertellen over wat je gezien hebt.

SPEAKER_01 28:11

De meeste mensen zijn ook niet zo introvert in dit vak.

SPEAKER_02 28:14

Nee, dus dat scheelt. Maar toch, ja, ik heb veel mensen meegemaakt die toch echt wel een knauw krijgen. Je wereldbeeld verandert. Je ziet toch echt ook wel veel verdrietige dingen. En dat moet je een plek geven, daar moet je ook tijd voor nemen.

SPEAKER_01 28:31

Dat is belangrijk. En als je het hebt over kunde, kenniskunde karakterkunde. Ik neem aan dat iedere woordvoerder bij het Rode Kruis een cursus survival technieken krijgt.

SPEAKER_02 28:42

Ja, dat is ook verplicht.

SPEAKER_01 28:45

Ja, nee, klopt, dat is een goede.

SPEAKER_02 28:47

Dus wat wij leren is wat je wel en niet moet doen. En met name in conflictsituaties. Bij checkpoints, moet je weten wat doe je wel niet, wat doe je als je beschoten wordt? Waar ga je liggen? Wat doe je als je geen schoon drinkwater hebt? Welke spullen neem je mee? Dus dat is een best wel uitgebreide training die je doet om te zorgen dat je veilig kan werken. Mens die training niet gedaan hebben, kunnen ook niet uitgestuurd worden. Daar ben ik er heel streng in. Soms is de situatie daar, ja, dan willen we eigenlijk iemand sturen, maar heb ik niet mensen die getraind zijn, ja, dan houdt het op. Dat is de veiligheid die ik moet instaan voor de veiligheid van de mensen.

SPEAKER_01 29:26

Maar dat is ook niet een eendaagse lees het boekjes door en leg eens een vingerverbandje.

SPEAKER_02 29:32

Nee, en dat gaat er serieus aan toe. Want dan is het ook echt met acteurs. Dan schrik je af en toe rot, als je daar zit in zo'n training. En dat is precies wat je wil. Want je wil op een gegeven moment in je ongemak gebracht worden. Oh jee, hoe ga ik hierop reageren? En daarvan leren ook met elkaar.

SPEAKER_01 29:48

Heftig. Dat even wat anders dan woordvoering voor voor een Nederlandse supermarkt.

SPEAKER_02 29:53

Ja, dat is zeker heftig. En je kan ook situaties komen waar de mensen ineens heel ernstig gewond zijn. Hoe ga je dan die wond op een gegeven moment toch zorgen dat dat goed afgedekt wordt. Dat is heftig. Tegelijkertijd is dat wel heel fijn. Want je neemt dan een rugzakje mee met allerlei informatie. En je merkt als je daar komt, het is fijn om die informatie te hebben. Van die kleine dingen, hè. Maar als je bij een checkpoint komt, dan zou je je telefoon willen pakken om iets te doen. Die telefoon moet je wegleggen. Je moet niet het gevoel geven dat je een foto maakt. Je moet niet het gevoel hebben dat je iets geks doet. Gewoon rustig blijven. Weten wie het woord voert. Van tevoren afspraken daarover maken. Nou, dat soort dingen geven je comfort en zorgen ook dat je niet in de problemen komt.

SPEAKER_01 30:37

En met jullie jarenlange ervaring kun je dat soort trainingen natuurlijk ook goed geven. Jullie hebben de ervaring om mensen uit te sturen.

SPEAKER_02 30:44

Ja, dat zijn trainingen die wij doen, maar dus ook de hulpverleners doen die uitgestuurd worden. En dat soort trainingen, een investering, maar uiteindelijk loont het zich. En is het ook een manier om je voor te bereiden op zo'n missie. Want je kunt je ook psychisch een beetje voorbereiden op, wat zou ik eigenlijk tegen kunnen komen? Ook een checkpoint. Oké, maar wat houdt het dan in? Of als er geschoten wordt, wat kan ik er doen? Al die scenario's van tevoren al even de revue laten passeren, dat is echt wel relevant.

SPEAKER_01 31:16

En ik kan me voorstellen dat je mensen voorbereidt op het doen van hun werk in zo'n situatie. Oké, je hebt de survival skills, je hebt de skills om checkpoints te passeren, maar dan moeten ze nog hun werk gaan doen.

SPEAKER_02 31:30

Ja, want iedereen is druk. Dus hoe kom je dan toch in dat rampgebied?

SPEAKER_01 31:35

Hoe kom jij je informatie?

SPEAKER_02 31:36

Hoe kan jij je informatie? Uiteindelijk, je wordt de hele dag gebeld, maar wat is de informatie die je hebt. En is die informatie betrouwbaar? Kan je dat delen op zo'n moment? Wat ik heel belangrijk vind, is dat je als je die cijfers niet hebt, vooral vertelt wat je ziet, wat je voelt, wat je ruikt, wat je meemaakt. En kan je niet zeggen, ik weet niet het precies aantallen, maar wat ik nu zie, is dit of dat. En dan kan je eigenlijk best wel veel vertellen. En je moet zorgen dat je mensen niet in gevaar brengt. Want je kan op een gegeven moment iemand interviewen, maar die kan daardoor daarna in gevaar komen door jouw interview. Omdat de Veiligheidsdiensten dan het verdacht vinden. Of dat ze daarna later in de problemen komen. Nou, ook daar moet je echt goed over nadenken als communicatieman of vrouw in het veld. Van wat is de impact van wat ik nu doe. Het is belangrijk voor je verhaal, maar een verhaal is nooit belangrijker dan de veiligheid van iemand.

SPEAKER_01 32:31

Van jezelf niet en van de mensen die je komt helpen.

SPEAKER_02 32:35

Exact. En ik zeg ook altijd, het kan zijn dat je met niks terugkomt, omdat het gewoon op dat moment niet veilig was, of voor die persoon niet goed was, dan kom je gewoon met niks terug.

SPEAKER_01 32:44

En dat is goed. En dat is goed. Ik kan me voorstellen dat je enorme eisen stelt aan het karakter van woordvoerders. Die je aanneemt. Daar kun je er iets over vertellen. Het is niet iedereen voor iedereen weggelegd om deze rol te vervullen. Sowieso is dat bij woordvoeren niet, denk ik, maar bij het Rode Kruis misschien wel in het kwadraten.

SPEAKER_02 33:10

Dat klopt, het heeft een aantal verschillende kanten. Ik vind namelijk dat als communicatieman of vrouw, je ook de adviseur bent van het management team. Dus je zult in bepaalde situaties ook stap, zeg maar. Je moet op een gegeven moment gewoon opstaan en zeggen, hé, maar dit is geen verstandig besluit. Of dit is een reputatierisico. En dat is best wel een ingewikkelde positie.

SPEAKER_01 33:39

Lef?

SPEAKER_02 33:40

Ja, je moet doorzettingsvermogen en ook niet te bang zijn. Dat je denkt van oh ja, maar dan vindt de directeur het vervelend. Nee, afdwingen dat we dat gesprek hebben. En ik zie ook dat er woord voor, is een intermediair tussen een organisatie en een journalist. Dus dat betekent ook dat je moet strijden voor transparantie. Dus je moet ook zorgen dat zo'n journalist antwoord krijgt. En ook zorgen dat als dingen niet goed gaat, dat je ook poest in zo'n organisatie van luister eens, jongens, we krijgen geld van mensen. Het is belangrijk om te laten zien als dingen niet goed gaan. Maar ook in het veld, ja, je moet uiteindelijk tegen heel veel stress kunnen. Dus je wil ook weten van ben je stressbestendig? Kan je om met al die druk en weet je te prioriteren. Weet je op zo'n moment te bedenken, hé, maar dit is nu belangrijk, dan gaan we dat doen. Dat maakt uiteindelijk dat je in zo'n situatie heel veel impact maakt. Natuurlijk begeleiden we ook mensen op pad. Want als een woordvoerder op pad gaat, heb je altijd iemand in Nederland die dan ook begeleidt en zorgt.

SPEAKER_01 34:36

En 24 uur dag beschikbaar is.

SPEAKER_02 34:38

Ja, exact. Dat is gewoon belangrijk. Maar het is een way of life. En je hebt piquette en je wordt in het weekend. En de NOS wil het liefst om zes uur ochtends al een interview met je. Dus ja, wat dat betreft vraagt het veel van je. Het is een way of life. En je rijdt continu met een rugzak rond. Ja, maar dan vind ik het ook belangrijk dat je op een gegeven moment wel durft je telefoon uit te zetten en zeggen. Ja, maar nu ga ik even tijd nodig. Even terugschakelen. Even tijd voor mezelf. En dat vind ik ook een kwaliteit. Relativering, vermogen. Absoluut, dat is ook belangrijk dat je altijd weer blijft kijken, oké, maar waar staat dat? En soms is het moeilijk hè? Want soms ben je in een gebied geweest waar heel veel ellende gebeurt. Een collega van mij was op een gegeven moment mee met die boot waar al die vluchtelingen uit de zee werden gehaald. Op de Middellandse Zee. Dat schip vaart nu weer. Een van de meest heftige dingen die je mee kan maken als woordvoerder, kan zien, kan beleven. Ja, letterlijk een zaak van leven en dood. Als je dan terugkomt, vertel je je verhaal, maar dat blijft bij je. En ja, dat zal een onderwerp zijn waar je niet jarenlang over kan blijven vertellen. Dus dan moet je ook soms los kunnen laten. En denk je, ja, maar goed, oké, en dan komt er een andere crisis en dan ben je daarmee bezig. En dat is soms best moeilijk. Want dan zie je die beeldje: oh, maar hier moeten we meer mee. Maar ja, er zijn zoveel crisissen in de wereld. Dat zijn soms echt wel harde keuzes die je dan maakt ook voor jezelf.

SPEAKER_01 36:05

Dit is de zestiende aflevering van Onder en Bargo. Ik heb in heel veel afleveringen aan het eind gevraagd van wat neem je mee uit je carrière, uit je lange ervaring als senior woordvoerder en teamlied. Wat je aan nieuwe woordvoerders of andere woordvoerders als suggestie, advies, tip, lesson learned zou willen meegeven. Wat zou dat bij jou zijn?

SPEAKER_02 36:31

Wat ik belangrijk vind, is dat je die onafhankelijke rol die je hebt. Wees je bewust dat je toch min of meer los staat van die organisatie. En neem ook die vrijheid om die rol te pakken. En dat betekent ook wel dat je dat ook bespreekbaar maakt met jouw leidinggevende met de directie, luister, ik kom hier, maar ik vind wel een onafhankelijke positie. Dat helpt jullie om crisis te voorkomen, maar helpt mij ook om dit soort gesprekken te voeren.

SPEAKER_01 37:04

Ik ga soms dingen zeggen die jullie niet leuk vinden, maar dat doe ik in het belang van.

SPEAKER_02 37:08

Ja, en ik denk uiteindelijk dat iedereen daar beter van wordt? Maar creëer die ruimte.

SPEAKER_01 37:15

Helder. Dankjewel. Het is bijna kerstmis. Heb jij ooit überhaupt een rustige kerst, Marlijn?

SPEAKER_02 37:23

Ja, vaak wel. De tsunami was ook met de kerst. Dit jaar zal het ook geen rustige kers worden, want de coronacrisis gaat natuurlijk door.

SPEAKER_01 37:31

Welke ramp zijn jullie nu op voorbereid?

SPEAKER_02 37:34

Ja, vandaag hadden we toevallig een tyfoon op de Filipijnen weer. Met name zijn we nu heel druk met die coronacrisis, maar toch ook wel met de stroomvluchtelingen. En ik verwacht eigenlijk dat we de komende weken, maanden daar nog volle bak mee bezig zijn.

SPEAKER_01 37:47

Heb je mensen in het buitenland nu of zijn alle woordvoerders in Nederland?

SPEAKER_02 37:50

Nee, we hebben net iemand die terug is uit Haiti. Daar was natuurlijk ook een ramp dit jaar. Net een team terug uit Zuid-Soudaan. Daar gaan we volgend jaar wat aandacht voor vragen. Dus op dit moment even niet. Maar goed, dat kan elk moment veranderen. Bij ons is het nooit zeker, ochtends als je opstaat, wat er aan het eind van de dag waar je dan bent.

SPEAKER_01 38:07

We begrijpen hem. Dankjewel. Dankjewel, Martijn. Nogmaals, voor een zeer interessant gesprek. Dit was de laatste aflevering van Onder Embargo van dit jaar. Ik was in Den Haag te gast bij Merlijn Stoffels van het Rode Kruis Nederland. In januari, seizoen 2 van Ondargo, denk ik. Inmiddels hebben zich daarvoor de eerste collega-woordvoerders wel aangemeld en hun medewerking toegezegd. Weet je, of ben je wellicht zelf een woordvoerder met een interessant verhaal? Voor een van de volgende afleveringen. Ik sta open voor suggesties. Mail me dan. Deze aflevering vind je overal waar podcasts te vinden zijn: Spotify, Apple Podcast, Google Podcast en nog veel meer. Delemaal. En als je tussen kerst en oude nieuw tijd over hebt, dan is het misschien leuk om eerdere afleveringen terug te luisteren of alsnog te beluisteren voor zover dat past in drukke agenda's. Dank voor het luisteren, fijne kerstdagen en graag tot in 2022.